default_mobilelogo

 

Hebrajski jest językiem semickim, który rozwinął się na starożytnym Bliskim Wschodzie, w grupie innych języków semickich, określanych niekiedy jako języki kananejskie.

 

HEBRAJSKI BIBLIJNY

Fragment Biblii hebrajskiej

 

Jego najwcześniejsza znana odmiana to hebrajski biblijny, zwany laszon ha-mikra lub laszon ha-Tanach). W zasadzie jedynym pisanym źródłem do jego poznania, jakim dysponujemy, jest Biblia hebrajska czyli Tanach / תנ''ך . Jednak w ramach tej odmiany języka wyróżnia się także trzy etapy rozwoju: archaiczny, standardowy i późny. Zakłada się, iż hebrajski biblijny funkcjonował jako język mówiony od około 1200 p.n.e. do ok. 300 p.n.e.

 

 

HEBRAJSKI MISZNAICKI

Fragment Talmudu

 Kolejny rozpoznawany etap rozwoju hebrajskiego to hebrajski misznaicki (laszon ha-chachamim - jęz. mędrców Talmudu). Tę odmianę hebrajskiego spotkamy w Misznie, Talmudzie, literaturze midraszy i innych tekstach. Rozwijała się ona stopniowo w ciągu kilkuset lat. Początek zmian w języku hebrajskim mówionym nastąpił już w okresie Drugiej Świątyni. Hebrajski tego okresu różni się od hebrajskiego biblijnego zarówno pod względem gramatyki jak i słownictwa.

Wiedzę na temat tej odmiany języka, jest między innymi korespondencja Bar Kochby (przywódcy powstania żydowskiego przeciwko Rzymowi) i jego współczesnych. Przyjmuje się, że hebrajski misznaicki przestał być używany w mowie pod koniec II wieku n.e.

 

 

HEBRAJSKI W DIASPORZE

Jeden z najstarszych (datowany na IX w.) zachowanych modlitewników Sidur - ze zbiorów Muzeum Ziem Biblijnych w JerozolimieTen niezwykle długi okres wygnania, lub „rozproszenia” Żydów trwał około 1700 lat. Przez większą część tego czasu hebrajski pozostawał językiem „świętym”, używanym głównie w modlitwie i piśmie. Niekiedy wciąż istniał jako język mówiony, na przykład jako dogodny język komunikacji dla Żydów podróżujących lub migrujących do odległych krajów.

 

 


HEBRAJSKI ŚREDNIOWIECZNY

Fragment Hagady na Pesach z XIV wieku - ze zbiorów British LibraryW okresie średniowiecza żydowscy poeci tworzyli poezje w jęz. hebrajskim, również w krajach we władaniu władców muzułmańskich, gdzie Żydzi posługiwali się także jęz. arabskim. W krajach chrześcijańskich natomiast hebrajski był używany powszechniej w piśmie, również w dziedzinach świeckich lub nie – literackich.

W połowie pierwszego tysiąclecia n.e. w Palestynie zrodził się nowy gatunek poezji religijnej zwanej „pijut”. Gatunek ten rozpowszechnił się następnie także w diasporze. Jego twórcy zwani „pajtanim” sięgali w swojej twórczości zarówno do hebrajskiego biblijnego, misznaickiego jak i do jęz. aramejskiego, odznaczali się też wielką kreatywnością, gdy chodzi o tworzenie nowych słów lub nowe użycie już istniejących.

W średniowiecznej Hiszpanii powstawały również traktaty lingwistyczne oraz poezja niekoniecznie ograniczona do tematyki religijnej. Przekładano również na hebrajski traktaty naukowe z jęz. arabskiego. Po hebrajsku pisał swoje dzieła słynny średniowieczny żydowski filozof i uczony, Majmonides (rabi Mosze ben Majmon).

British Library udostępniła ponad 1300 średniowiecznych tekstów hebrajskich na swojej stronie internetowej -> http://www.bl.uk/hebrew-manuscripts

 

HASKALA – „ŻYDOWSKIE OŚWIECENIE”

Wybitni aktywiści haskali (od góry):  Rafael Levi Hannover, Salomon Dubno, Tobias Cohn, Markus Eliezer Bloch Salomon Jakob Cohen, Dawid Friedländer, Naftali Herz Wessely, Mojżesz Mendelssohn, Juda Löb Mieses, Solomon Juda Loeb Rapaport, Joseph Perl, Baruch Jeitteles, Awram Ber Gotlober, Abraham Mapu, Samuel Josef Fuenn, Izaak Baer LevinsohnRuch „Haskali”, zwanej „żydowskim oświeceniem”, który narodził się w Niemczech pod koniec XVIII w., dążył do sekularyzacji żydowskiego społeczeństwa, zapoczątkował również odrodzenie użycia hebrajskiego w literaturze. Jednak jego przedstawiciele, dążący do przywrócenia hebrajskiego do życia, zamierzali czerpać jedynie z hebrajskiego biblijnego, unikając wykorzystywania innych odmian języka. Na tym etapie nie dochodziło do tworzenia nowych słów i wyrażeń, lecz zdarzało się przypisywanie nowego znaczenia wyrażeniom biblijnym. W miarę jak nowa tendencja „odnowy” hebrajskiego docierała do Żydów w Europie Wschodniej, zyskiwała tam kolejnych zwolenników.

Oto kilka przykładów słów pochodzących z hebrajskiego biblijnego, którym nadano nowe znaczenie: חשמל (chaszmal) – elektryczność, משבר (maszber) – kryzys, סופר (sofer) – pisarz, תרבות (tarbut) – kultura, תפוחי זהב (tapuchej zahaw) – „złote jabłka”, oznaczające później „pomarańcze”

Wybitnym przedstawicielem pisarzy hebrajskich tego okresu był Abraham Mapu.

W tym czasie powstawały również pierwsze gazety i czasopisma w jęz. hebrajskim. Ponieważ jednak zarówno literatura jak i prasa korzystały wyłącznie z hebrajskiego biblijnego, twórczość ta nie była zbyt popularna wśród ogółu społeczeństwa żydowskiego.

Twórcą, który jako pierwszy zastosował odmienne podejście do języka hebrajskiego, był Mendele Mocher Sforim, tworzący także w jidysz. Język, w którym pisał, zawierał elementy należące do wielu etapów rozwoju hebrajskiego, nie tylko biblijnego. Sięgał on w dużej mierze także do języka Talmudu, hebrajskiego średniowiecznego, języka modlitewników etc. Jednak wciąż był to język literacki – pisarz nie dążył do odrodzenia hebrajskiego jako języka mówionego. 

 

XIX/XX WIEK

Otwarcie Uniwersytetu Hebrajskiego w Jerozolimie. Zdjęcie ze zbiorów Biblioteki Kongresu Stanów Zjednoczonych

 

Pod koniec XIX w. w Europie wschodniej zaczęły powstawać grupy i stowarzyszenia, których celem była odnowa hebrajskiego w mowie. Nieco później, w okresie międzywojennym, zakładano szkoły, w którym hebrajski był językiem wykładowym lub w których był nauczany w dużym wymiarze godzin. Dopiero jednak w chwili rozwoju społeczności żydowskiej w Palestynie, hebrajski miał szansę zaistnieć jako język rzeczywistej komunikacji całego narodu. Imigranci żydowscy, pionierzy, którzy zaczęli napływać tam od końca XIX wieku, by uprawiać ziemię w nowo zakładanych osadach rolniczych, kibucach i moszawach, pragnęli i dążyli do tego, by hebrajski stał się pierwszym językiem dla ich dzieci. W późniejszym okresie hebrajski stał się językiem wykładowym wszystkich szkół i pierwszych uczelni, również tych technicznych (Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie, Technijon w Hajfie). 

 

 

ELIEZER BEN JEHUDA I ODRODZENIE HEBRAJSKIEGO

znaczek z wizerunkiem Eliezera ben Jehudy wydany w 1959 roku. Źródło - Izraelski Związek FilatelistycznyJedną z wybitnych osobowości, które umożliwiły odnowienie jęz. hebrajskiego w czasach współczesnych był Eliezer Ben Jehuda. Ten pochodzący z ortodoksyjnej żydowskiej rodziny z Litwy językoznawca, literat i dziennikarz wyemigrował do Ziemi Izraela i osiedlił się w Jerozolimie. Jego dzieci dorastały jako jedne z pierwszych, do których w domu mówiono wyłącznie po hebrajsku.

Tendencja zapoczątkowana przez Eliezera Ben Jehudę powoli rozprzestrzeniła się na inne rodziny żydowskie i zaczęła być coraz bardziej powszechna. Zakładano przedszkola i szkoły hebrajskie i społeczność żydowska, mówiąca po hebrajsku stopniowo rosła. „Masą krytyczną”, która przeważyła szalę na rzecz użycia hebrajskiego, okazali się liczni imigranci, którzy przybyli do Ziemi Izraela z Drugą Aliją (w 1905 roku). Jeszcze wcześniej, w 1889 roku, powołano Radę Języka Hebrajskiego, która następnie stała się działającą do dziś Akademią Języka Hebrajskiego. Jeśli jednak chodzi o ideologów syjonizmu i polityków, dążących do ustanowienia w Palestynie narodowego państwa żydowskiego, nie wszyscy byli od początku przekonani co do konieczności kultywowania hebrajskiego. Nawet Beniamin Zeew Herzel w swojej książce „Państwo Żydowskie” nie wyobrażał sobie możliwości, że hebrajski miałby być oficjalnym językiem owego państwa w przyszłości. Na szczęście jednak dla na stało się inaczej. Jeszcze pod koniec XIX w. w Palestynie istniało aż 20 szkół, w których niektóre przedmioty były nauczane po hebrajsku, obok rosnącej liczby przedszkoli, w których hebrajski był codziennym językiem komunikacji dla dzieci. Kiedy w 1925 r. otworzono pierwszą uczelnię wyższą w Palestynie, Uniwersytet Hebrajski w Jerozolimie, językiem wykładowym niemal wszystkich przedmiotów był już hebrajski. Wcześniej, w 1922 r., uznano hebrajski za jeden z trzech oficjalnych języków Mandatu Brytyjskiego w Palestynie, obok angielskiego i arabskiego. Po utworzeniu państwa Izraela w 1948 r. hebrajski był w sposób oczywisty głównym językiem komunikacji zamieszkujących je Żydów, również przybywających w kolejnych falach imigrantów.

 

 

Pobierz Historię języka hebrajskiego w formacie pdf

Pobierz Historię języka hebrajskiego w formacie ppt

 

 

 

Kontakt

        

Fundacja im. prof. Mojżesza Schorra

ul. Twarda 6
00-105 Warszawa
tel.: 22 620 34 96
email: Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.l
KRS: 0000184858
Nr konta bankowego: 04124010241111001005772107